Ngủ nghiến răng là tình trạng nhiều người gặp phải nhưng lại khó tự nhận biết vì xảy ra trong lúc ngủ. Không ít trường hợp chỉ phát hiện khi người nằm bên cạnh nghe thấy tiếng nghiến răng hoặc khi bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu như đau hàm, ê buốt răng, đau đầu vào buổi sáng.
Nghiến răng nhẹ và không thường xuyên có thể chưa gây ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài hoặc xảy ra với cường độ mạnh, răng và hệ thống cơ – khớp hàm có thể phải chịu áp lực lớn, từ đó làm tăng nguy cơ mòn răng, nứt răng, đau cơ hàm và các vấn đề liên quan đến khớp thái dương hàm.
Vậy ngủ nghiến răng là bệnh gì, nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Ngủ nghiến răng là gì?
Nghiến răng, trong y khoa gọi là bruxism, là tình trạng một người vô thức siết chặt hai hàm, nghiến hoặc chà xát các răng với nhau.
Nghiến răng được chia thành hai dạng chính:
- Nghiến răng khi thức: thường xuất hiện khi căng thẳng, tập trung cao độ, lo lắng hoặc tức giận.
- Nghiến răng khi ngủ: xảy ra trong lúc ngủ và người mắc thường không nhận biết được hành vi của mình.
Theo National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR), nghiến răng có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người lớn. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể không cần điều trị đặc hiệu, nhưng nghiến răng nghiêm trọng có khả năng gây tổn thương răng, đau hàm và đau đầu.
Đối với nghiến răng khi ngủ, việc phát hiện thường khó hơn. Có người chỉ nhận ra vấn đề khi người thân nghe thấy tiếng nghiến răng vào ban đêm hoặc nha sĩ phát hiện bề mặt răng bị mòn bất thường.
Dấu hiệu nhận biết nghiến răng khi ngủ
Một người có thể nghiến răng trong thời gian dài mà không biết. Vì vậy, nên lưu ý một số dấu hiệu phổ biến sau.
Răng bị mòn hoặc sứt mẻ
Lực siết và ma sát liên tục giữa hai hàm có thể khiến bề mặt răng trở nên phẳng hơn, men răng bị mòn, răng nứt hoặc sứt.
Trong trường hợp nghiêm trọng, lớp men bảo vệ bên ngoài bị mất đi và làm lộ phần bên trong của răng, khiến răng nhạy cảm hơn.
Ê buốt hoặc đau răng
Người thường xuyên nghiến răng có thể cảm thấy ê buốt khi uống nước lạnh, ăn đồ nóng hoặc nhai thức ăn.
Nếu không phát hiện sớm, tình trạng mòn và nứt răng còn có thể làm tăng nguy cơ tổn thương những cấu trúc sâu hơn của răng.
Đau hoặc mỏi hàm sau khi ngủ dậy
Cơ hàm phải hoạt động và chịu lực trong nhiều giờ có thể khiến bạn thức dậy với cảm giác:
- Căng hàm;
- Đau hai bên má;
- Mỏi cơ hàm;
- Khó há miệng;
- Cảm giác hàm bị cứng.
Đây là một trong những biểu hiện thường gặp ở người nghiến răng thường xuyên.
Đau đầu vào buổi sáng
Nghiến răng có thể liên quan đến những cơn đau đầu âm ỉ, đặc biệt ở khu vực thái dương.
Nếu thường xuyên thức dậy với cảm giác đau đầu, căng hàm hoặc đau mặt mà chưa xác định được nguyên nhân, nên kiểm tra sức khỏe răng miệng và khớp hàm.
Người ngủ cùng nghe thấy tiếng nghiến răng
Một số trường hợp nghiến răng phát ra âm thanh khá lớn. Đây cũng là lý do nhiều người chỉ biết mình bị nghiến răng sau khi được vợ/chồng hoặc người thân thông báo.
Mayo Clinic cho biết tiếng nghiến hoặc siết răng khi ngủ đôi khi có thể đủ lớn để đánh thức người nằm cùng.
Nguyên nhân ngủ nghiến răng là gì?
Hiện chưa có một nguyên nhân duy nhất giải thích tất cả các trường hợp nghiến răng. Các chuyên gia cho rằng tình trạng này thường liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố về tâm lý, giấc ngủ, thói quen sinh hoạt, thuốc và cơ địa.
Căng thẳng và lo âu
Stress là một trong những yếu tố thường được nhắc đến khi nói về nghiến răng.
Khi cơ thể thường xuyên chịu áp lực, lo lắng hoặc căng thẳng, cơ hàm có thể vô thức siết lại ngay cả lúc thức. Ở một số người, tình trạng này tiếp tục xuất hiện trong giấc ngủ.
Áp lực công việc, tài chính, gia đình hoặc những thay đổi tâm lý kéo dài vì thế có thể góp phần làm nghiến răng xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn.
Chất lượng giấc ngủ không tốt
Nghiến răng khi ngủ được xem là một hoạt động liên quan đến giấc ngủ. Một số trường hợp có thể xuất hiện cùng với những rối loạn giấc ngủ khác.
Mayo Clinic lưu ý rằng những người nghiến răng khi ngủ có khả năng đồng thời gặp tình trạng ngáy hoặc những khoảng ngừng thở liên quan đến ngưng thở khi ngủ. Tuy nhiên, việc hai tình trạng xuất hiện cùng nhau không có nghĩa rằng nghiến răng luôn do ngưng thở khi ngủ gây ra.
Nếu nghiến răng đi kèm ngáy lớn, thức giấc nhiều lần, buồn ngủ ban ngày hoặc được người thân phát hiện có lúc ngừng thở khi ngủ, nên trao đổi với bác sĩ về khả năng cần đánh giá chuyên khoa giấc ngủ.
Uống nhiều cà phê, rượu bia
Caffeine và rượu có thể góp phần làm tăng nguy cơ nghiến răng ở một số người.
Đặc biệt, uống nhiều cà phê hoặc đồ uống chứa caffeine vào chiều tối có thể tác động đến chất lượng giấc ngủ.
NIDCR khuyến nghị người thường xuyên nghiến răng cân nhắc giảm caffeine và đồ uống có cồn.
Hút thuốc
Hút thuốc cũng được ghi nhận là một yếu tố liên quan đến nguy cơ nghiến răng.
Ngoài những ảnh hưởng đã biết đối với sức khỏe tim mạch, hô hấp và răng miệng, nicotine còn có tính kích thích và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Một số loại thuốc
Nghiến răng đôi khi có thể xuất hiện như tác dụng phụ liên quan đến một số loại thuốc, bao gồm một số thuốc điều trị trầm cảm, rối loạn tăng động giảm chú ý hoặc động kinh.
Tuy nhiên, người đang sử dụng thuốc không nên tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc vì nghi ngờ thuốc gây nghiến răng. Hãy trao đổi với bác sĩ kê đơn để được đánh giá và điều chỉnh khi cần thiết.
Yếu tố gia đình
Nghiến răng khi ngủ cũng có xu hướng xuất hiện trong gia đình. Nếu cha mẹ hoặc người thân từng có tình trạng này, nguy cơ một thành viên khác gặp nghiến răng có thể cao hơn.
Ngủ nghiến răng có nguy hiểm không?
Không phải mọi trường hợp nghiến răng đều nguy hiểm.
Một số người chỉ thỉnh thoảng nghiến răng và không gặp biến chứng đáng kể. Tuy nhiên, khi nghiến răng mạnh và kéo dài, lực tác động lặp đi lặp lại lên răng và hàm có thể dẫn đến nhiều vấn đề.
Mòn men răng
Đây là một trong những hậu quả điển hình.
Men răng không tự tái tạo hoàn toàn sau khi đã bị mài mòn. Khi lớp men ngày càng mỏng, răng có thể trở nên nhạy cảm, dễ ê buốt hoặc tổn thương hơn.
Nứt, mẻ hoặc gãy răng
Áp lực lớn từ việc siết hàm liên tục có thể làm tăng nguy cơ:
- Nứt răng;
- Mẻ cạnh răng;
- Tổn thương miếng trám;
- Ảnh hưởng mão răng hoặc các phục hình nha khoa.
Trường hợp tổn thương nghiêm trọng có thể cần phục hồi bằng các phương pháp nha khoa phù hợp.
Đau cơ hàm và khớp thái dương hàm
Nghiến răng thường xuyên có thể tạo áp lực lên cơ nhai và khớp thái dương hàm – khớp nối giữa hàm dưới và hộp sọ.
Một số người có thể xuất hiện đau hàm, đau mặt, tiếng kêu khi há miệng hoặc cảm giác hạn chế vận động hàm.
Đau đầu kéo dài
Cơ vùng thái dương và cơ hàm liên tục căng có thể góp phần gây những cơn đau đầu kiểu căng cơ, đặc biệt vào buổi sáng.
Ảnh hưởng đến giấc ngủ
Nghiến răng có thể đi kèm với giấc ngủ không ổn định và đôi khi ảnh hưởng cả người nằm bên cạnh do tiếng nghiến răng.
Nếu nguyên nhân liên quan đến một rối loạn giấc ngủ khác thì việc chỉ xử lý răng mà không đánh giá vấn đề nền có thể chưa đủ.
Cách điều trị nghiến răng khi ngủ
Cách trị nghiến răng khi ngủ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân liên quan. Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.
Sử dụng máng chống nghiến răng
Một trong những biện pháp thường được nha sĩ áp dụng là máng nhai hoặc máng chống nghiến.
Máng được đặt giữa hai hàm nhằm hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp giữa các răng trong khi ngủ, qua đó giúp bảo vệ bề mặt răng trước lực nghiến.
Cần lưu ý rằng máng chống nghiến chủ yếu có vai trò bảo vệ răng và giảm tác động của lực nghiến, không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân gây nghiến răng.
Nếu cần sử dụng lâu dài, nên để nha sĩ kiểm tra và tư vấn loại máng phù hợp thay vì tự lựa chọn sản phẩm không rõ kích thước hoặc độ phù hợp với khớp cắn.
Kiểm soát căng thẳng
Nếu stress là yếu tố kích hoạt, một số phương pháp thư giãn có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng như:
- Tập thể dục;
- Thiền;
- Yoga;
- Nghe nhạc thư giãn;
- Duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý;
- Thực hành kỹ thuật thở chậm;
- Tư vấn tâm lý khi căng thẳng kéo dài.
Việc giảm stress không phải lúc nào cũng khiến nghiến răng biến mất hoàn toàn, nhưng có thể góp phần kiểm soát những trường hợp liên quan đến tâm lý.
Hạn chế caffeine và rượu bia vào buổi tối
Người bị nghiến răng nên thử giảm cà phê, trà đặc, nước tăng lực và các thức uống chứa nhiều caffeine, nhất là vào cuối ngày.
Đồng thời nên hạn chế sử dụng rượu bia vào buổi tối.
Xây dựng thói quen ngủ khoa học
Chất lượng giấc ngủ tốt có thể hỗ trợ quá trình kiểm soát nghiến răng.
Bạn nên:
- Đi ngủ và thức dậy vào thời gian tương đối cố định;
- Hạn chế sử dụng điện thoại sát giờ ngủ;
- Giữ phòng ngủ yên tĩnh và dễ chịu;
- Tránh ăn quá no ngay trước giờ ngủ;
- Hạn chế caffeine vào chiều tối;
- Dành thời gian thư giãn trước khi lên giường.
Kiểm tra và điều trị các vấn đề liên quan
Nếu nha sĩ nghi ngờ nghiến răng liên quan đến rối loạn giấc ngủ, người bệnh có thể được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa.
Trong một số trường hợp, đa ký giấc ngủ (polysomnography) có thể được sử dụng để đánh giá hoạt động trong khi ngủ cũng như phát hiện các rối loạn như ngưng thở khi ngủ.
Thuốc hoặc các phương pháp chuyên sâu
Thuốc nhìn chung không phải lựa chọn điều trị đầu tiên cho mọi trường hợp nghiến răng. Một số trường hợp nhất định có thể được bác sĩ cân nhắc thuốc giãn cơ trong thời gian ngắn hoặc những phương pháp khác.
Tiêm botulinum toxin cũng được sử dụng trong một số trường hợp nghiến răng nặng không đáp ứng tốt với biện pháp thông thường, nhưng cần được chỉ định và thực hiện bởi chuyên gia phù hợp.
Không nên tự mua thuốc để điều trị nghiến răng khi chưa được thăm khám.
Khi nào nghiến răng cần đi khám?
Bạn nên đến nha sĩ hoặc cơ sở y tế nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu:
- Răng ngày càng mòn rõ;
- Răng bị nứt hoặc mẻ;
- Ê buốt răng kéo dài;
- Thường xuyên đau hàm;
- Khó mở hoặc đóng miệng;
- Đau đầu vào buổi sáng kéo dài;
- Nghiến răng ảnh hưởng đến giấc ngủ;
- Người thân phát hiện tiếng nghiến răng thường xuyên.
Đặc biệt, nếu tình trạng đi kèm ngáy lớn, buồn ngủ quá mức vào ban ngày hoặc có những khoảng ngừng thở khi ngủ, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá khả năng có rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ.
Câu hỏi thường gặp về ngủ nghiến răng
Nghiến răng khi ngủ có tự hết không?
Có thể. Một số trường hợp nhẹ hoặc xảy ra không thường xuyên có thể giảm theo thời gian. Ở trẻ em, nghiến răng cũng có thể giảm khi lớn lên. Tuy nhiên, nếu người trưởng thành nghiến răng thường xuyên và đã xuất hiện mòn răng, đau hàm hoặc đau đầu thì không nên chỉ chờ tình trạng tự hết.
Stress có gây nghiến răng khi ngủ không?
Stress và lo âu là những yếu tố có liên quan đến nghiến răng, nhưng không phải tất cả trường hợp đều do stress. Nghiến răng có thể chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố khác như giấc ngủ, thuốc, caffeine, rượu, hút thuốc và yếu tố gia đình.
Đeo máng chống nghiến có hết nghiến răng không?
Không nhất thiết. Máng chống nghiến có tác dụng quan trọng trong việc ngăn hai hàm răng tiếp xúc trực tiếp và giúp bảo vệ răng khỏi tổn thương. Tuy nhiên, máng không phải lúc nào cũng loại bỏ nguyên nhân gây nghiến răng.
Nghiến răng có liên quan đến ngưng thở khi ngủ không?
Hai tình trạng có thể xuất hiện đồng thời ở một số người. Tuy nhiên, hiện không nên mặc định rằng cứ nghiến răng là mắc ngưng thở khi ngủ hoặc ngược lại. Nếu có các dấu hiệu như ngáy lớn, ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức ban ngày, nên được đánh giá chuyên khoa.
Kết luận
Ngủ nghiến răng thường diễn ra trong vô thức nên rất dễ bị bỏ qua. Khi chỉ xuất hiện thỉnh thoảng, tình trạng này có thể không gây vấn đề lớn. Tuy nhiên, nghiến răng thường xuyên và kéo dài có thể khiến men răng bị mòn, răng nứt mẻ, đau cơ hàm, đau đầu và ảnh hưởng đến khớp thái dương hàm.
Nếu nhận thấy đau hàm vào buổi sáng, răng mòn bất thường hoặc được người ngủ cùng phản ánh thường xuyên có tiếng nghiến răng, bạn nên đi khám nha khoa để xác định mức độ tổn thương và nguyên nhân liên quan.
Điều trị có thể bao gồm sử dụng máng chống nghiến, thay đổi thói quen sinh hoạt, kiểm soát stress và xử lý các vấn đề về giấc ngủ hoặc sức khỏe đi kèm. Quan trọng nhất là lựa chọn biện pháp dựa trên nguyên nhân cụ thể thay vì tự điều trị tại nhà.
